بررسی اسپیرولینا بهعنوان مکمل متفورمین در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲
آیا مصرف اسپیرولینا در کنار داروهای رایج دیابت میتواند بر کنترل قند خون و چربیهای خون اثر بگذارد؟ در یک پژوهش بالینی که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، محققان اثر مکمل اسپیرولینا را در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ با کنترل نامطلوب قند خون بررسی کردند.
این مطالعه بهصورت تصادفی، دوسوکور و با گروه دارونما انجام شد. شرکتکنندگان در طول پژوهش درمان معمول خود با متفورمین را ادامه دادند و اثر افزودن اسپیرولینا به این درمان بررسی شد.
نتایج گزارششده شامل کاهش برخی شاخصهای قند خون و چربیهای خون در گروه دریافتکننده اسپیرولینا بود. بااینحال، این یافتهها به یک مطالعه با تعداد شرکتکننده محدود و دوره پیگیری سهماهه مربوطاند و برای نتیجهگیری قطعی به پژوهشهای بیشتر نیاز است.
معرفی پژوهش علمی
عنوان اصلی مقاله:
A randomized, double-blind placebo-controlled add-on trial to assess the efficacy, safety, and anti-atherogenic effect of Spirulina platensis in patients with inadequately controlled type 2 diabetes mellitus
مشخصات پژوهش
- پژوهشگران: Sahar Rajabzadeh Karizi، Fatemeh Armanmehr و همکاران
- مجله: Phytotherapy Research
- سال انتشار: ۲۰۲۳؛ جلد ۳۷، شماره ۴، صفحات ۱۴۳۵ تا ۱۴۴۸
- شناسه PubMed: 36598187
- DOI: 10.1002/ptr.7674
هدف پژوهش چه بود؟
هدف محققان بررسی اثر اسپیرولینا یا Spirulina platensis بهعنوان مکمل درمانی در کنار متفورمین بود. در این پژوهش، شاخصهای کنترل قند خون، از جمله هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) و قند خون ناشتا، و همچنین شاخصهای چربی خون شامل کلسترول تام، LDL، HDL و تریگلیسیرید بررسی شدند.
پژوهشگران همچنین ایمنی مصرف مکمل را در طول دوره مداخله ارزیابی کردند.
روش انجام مطالعه
شرکتکنندگان و گروهبندی
در این کارآزمایی ۶۰ فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی قند خون شرکت کردند. شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند: گروه دریافتکننده اسپیرولینا و گروه دریافتکننده دارونما. هر دو گروه درمان معمول خود با متفورمین را ادامه دادند.
مقدار و مدت مصرف
گروه مداخله روزانه ۲ گرم اسپیرولینا دریافت کرد و دوره مداخله سه ماه به طول انجامید.
مقدار ۲ گرم در روز، دوز استفادهشده در همین پژوهش است و نباید آن را بهعنوان مقدار مصرف عمومی یا توصیه درمانی برای همه افراد مبتلا به دیابت در نظر گرفت.
شاخصهای مورد بررسی
اندازهگیریها در آغاز مطالعه و در روزهای ۳۰، ۶۰ و ۹۰ انجام شدند. شاخص اصلی پژوهش هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) بود. قند خون ناشتا و چربیهای خون نیز بهعنوان شاخصهای ثانویه بررسی شدند.
نتایج پژوهش چه بود؟
۱. تغییرات هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)
HbA1c نشاندهنده میانگین وضعیت قند خون در حدود دو تا سه ماه گذشته است و یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی کنترل دیابت محسوب میشود.
محققان گزارش کردند که در گروه دریافتکننده اسپیرولینا، مقدار HbA1c به میزان ۱٫۴۳ واحد کاهش یافت. این تغییر از نظر آماری معنادار گزارش شد (p<0.001).
این یافته امیدوارکننده است؛ اما باید توجه داشت که عدد گزارششده، تغییر پیش و پس از مداخله در گروه دریافتکننده مکمل است و برای تفسیر دقیق اثر مقایسهای، باید تفاوت بین دو گروه و جزئیات کامل تحلیل آماری را نیز در نظر گرفت.
۲. قند خون ناشتا
یکی دیگر از شاخصهای بررسیشده، قند خون ناشتا (FBS) بود. بر اساس گزارش پژوهشگران، در گروه دریافتکننده اسپیرولینا کاهش ۲۴٫۹۴ میلیگرم بر دسیلیتر در قند خون ناشتا مشاهده شد. این تغییر نیز از نظر آماری معنادار گزارش شد.
قند خون ناشتا یکی از شاخصهای رایج برای بررسی وضعیت کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت است.
۳. تغییرات چربیهای خون
پژوهشگران علاوه بر شاخصهای قند خون، چربیهای خون را نیز بررسی کردند. در چکیده مقاله، کاهش کلسترول تام به میزان ۴۱٫۳۶ میلیگرم بر دسیلیتر و کاهش LDL به میزان ۳۸٫۴ میلیگرم بر دسیلیتر در گروه مداخله گزارش شده است. همچنین افزایش اندکی در HDL گزارش شد.
میانگین تریگلیسیرید در گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل بهطور معناداری پایینتر گزارش شد. این نتایج به شاخصهای چربی خون مربوطاند و بهتنهایی اثباتکننده کاهش خطر سکته یا بیماری قلبی در شرکتکنندگان نیستند.
۴. بررسی ایمنی مصرف
در چکیده مقاله، پژوهشگران گزارش کردند که در طول دوره سهماهه مداخله عارضهای مشاهده نشده است. بااینحال، نبود عارضه گزارششده در یک مطالعه ۶۰ نفره و کوتاهمدت به معنای اثبات ایمنی مصرف اسپیرولینا برای همه افراد یا در دورههای طولانی نیست.
این نتایج چه معنایی دارند؟
یافتههای این پژوهش نشان میدهند که افزودن اسپیرولینا به درمان متفورمین در گروه مورد بررسی با تغییرات مطلوبی در برخی شاخصهای قند خون و چربی خون همراه بوده است.
از نظر علمی، باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:
- اثر مکمل در کنار درمان: این همان چیزی است که پژوهش بررسی کرده است.
- جایگزینی داروی دیابت با اسپیرولینا: چنین موضوعی در این مطالعه بررسی نشده و نتایج آن چنین توصیهای را پشتیبانی نمیکند.
بنابراین، نمیتوان نتیجه گرفت که اسپیرولینا بهتنهایی دیابت نوع ۲ را درمان میکند یا جایگزین متفورمین و سایر داروهای تجویزشده است.
محدودیتهای پژوهش
تعداد محدود شرکتکنندگان
این مطالعه فقط ۶۰ شرکتکننده داشت. برای اطمینان از تکرارپذیری نتایج، انجام پژوهشهای بزرگتر ضروری است.
دوره مداخله کوتاه
دوره بررسی سه ماه بود. بنابراین، این پژوهش درباره اثرات مصرف طولانیمدت اسپیرولینا اطلاعات کافی ارائه نمیکند.
بررسی اسپیرولینا در کنار متفورمین
شرکتکنندگان متفورمین را ادامه دادند. در نتیجه، نتایج را نمیتوان به مصرف مستقل اسپیرولینا تعمیم داد.
محدودیت در تعمیم نتایج
شرکتکنندگان از میان افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی قند خون انتخاب شده بودند. بنابراین، نمیتوان نتایج را بدون بررسی بیشتر به همه افراد مبتلا به دیابت، افراد پیشدیابتی یا افراد سالم تعمیم داد.
نیاز به تکرار نتایج
برای مشخص شدن میزان اطمینان به این یافتهها، تکرار مطالعه در جمعیتهای بزرگتر و با پیگیری طولانیتر اهمیت دارد.
جمعبندی پژوهش
در یک کارآزمایی بالینی تصادفی، دوسوکور و کنترلشده با دارونما که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، اثر مصرف روزانه ۲ گرم اسپیرولینا به مدت سه ماه در کنار متفورمین بررسی شد. در این پژوهش ۶۰ فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ شرکت داشتند. پژوهشگران کاهش HbA1c و قند خون ناشتا و همچنین تغییرات مطلوبی در برخی شاخصهای چربی خون را در گروه دریافتکننده اسپیرولینا گزارش کردند.
این نتایج میتوانند مبنایی برای پژوهشهای بیشتر درباره نقش اسپیرولینا در سلامت متابولیک باشند؛ اما برای اثبات اثر قطعی، تعیین دوز مناسب و ارزیابی ایمنی بلندمدت، به مطالعات بزرگتر نیاز است.
بر اساس این پژوهش، اسپیرولینا ممکن است بهعنوان یک مکمل در کنار درمان استاندارد دیابت مورد بررسی قرار گیرد؛ اما درمان دیابت نیست و نباید جایگزین دارو یا توصیه پزشک شود.
Karizi SR, Armanmehr F, Azadi HG, et al.
A randomized, double-blind placebo-controlled add-on trial to assess the efficacy, safety, and anti-atherogenic effect of Spirulina platensis in patients with inadequately controlled type 2 diabetes mellitus.
Phytotherapy Research. 2023;37(4):1435–1448.
PMID: 36598187
DOI: 10.1002/ptr.7674
یادداشت علمی: این مطلب گزارش یک پژوهش منتشرشده است و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه پزشکی نیست.

