سیستم ایمنی شبکهای هماهنگ از سلولها، بافتها و پیامرسانهای زیستی است که از بدن در برابر عوامل بیماریزا محافظت میکند. تغذیه متنوع و دریافت ریزمغذیهای کافی، بخشی از پشتیبانی روزانه از این شبکه است. اسپیرولینا یا آرتروسپیرا بهدلیل داشتن پروتئین، فایکوسیانین، کاروتنوئیدها و ترکیبات زیستفعال، در پژوهشهای مرتبط با پاسخ ایمنی و التهاب مورد توجه قرار گرفته است. [1–3]
خلاصه: مطالعات آزمایشگاهی و برخی پژوهشهای انسانی، اثر اسپیرولینا یا عصارههای اختصاصی آن را بر فعالیت سلولهای ایمنی و بعضی نشانگرهای التهابی بررسی کردهاند. این یافتهها از ظرفیت تعدیلکنندگی ایمنی حکایت دارند؛ اسپیرولینا مکمل تغذیهای است و جای واکسیناسیون، درمان عفونت یا مراقبت پزشکی را نمیگیرد.
ترکیبات اسپیرولینا و ارتباط آنها با ایمنی
- فایکوسیانین: رنگدانه آبیرنگ با فعالیت آنتیاکسیدانی که در مدلهای سلولی از نظر اثر بر پیامرسانهای التهابی مطالعه شده است. [2،3]
- پروتئین و پپتیدها: در تأمین اسیدهای آمینه و عملکرد طبیعی سلولها نقش تغذیهای دارند. [4]
- کاروتنوئیدها و ترکیبات فنولی: در دفاع آنتیاکسیدانی و حفاظت سلولی بررسی شدهاند. [2،5]
اسپیرولینا و فعالیت سلولهای ایمنی
سلولهای کشنده طبیعی یا NK بخشی از ایمنی ذاتی هستند و در شناسایی سلولهای آلوده و غیرطبیعی نقش دارند. در یک مطالعه انسانی کوچک، عصاره اختصاصی Immulina تهیهشده از Arthrospira به مدت هفت روز بررسی شد. پژوهشگران افزایش برخی شاخصهای فعالیت NK و بیان نشانگرهایی مانند NKG2D و perforin را گزارش کردند. این فرآورده عصاره غنیشده مشخصی بود و نتایج آن را نباید بدون بررسی به همه پودرها و قرصهای اسپیرولینا تعمیم داد. [1]
در کارآزمایی تصادفی دوسوکور روی ۷۸ سالمند کرهای، مصرف روزانه ۸ گرم اسپیرولینا به مدت ۱۶ هفته با تغییر برخی نشانگرهای ایمنی از جمله افزایش IL-2 و کاهش IL-6 همراه بود. این مطالعه اثر تغذیهای اسپیرولینا را در جمعیتی مشخص بررسی کرد. [6]
تنظیم التهاب و تعادل اکسیداتیو
پاسخ ایمنی سالم به تعادل میان فعالسازی دفاعی و کنترل التهاب نیاز دارد. مرور نظاممند مطالعات اسپیرولینا، اثرات آنتیاکسیدانی، ضدالتهابی و تعدیلکننده ایمنی را در پژوهشهای انسانی و پیشبالینی جمعبندی کرده است. [3]
در یک کارآزمایی ۱۶ هفتهای دیگر در سالمندان، ارتباط مصرف اسپیرولینا با بعضی نشانگرهای التهابی از جمله IL-2، TNF-α و MCP-1 بررسی شد؛ نتایج نشان داد پاسخ برخی شاخصها میتواند با ویژگیهای ژنتیکی شرکتکنندگان تفاوت داشته باشد. [7]
یک متاآنالیز کارآزماییهای تصادفی در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش میانگین CRP را در گروه دریافتکننده اسپیرولینا گزارش کرد؛ در همان تحلیل، برآوردهای تجمیعی IL-6 و TNF-α از نظر آماری معنادار نبودند. این تفاوت نشان میدهد هر نشانگر زیستی باید جداگانه تفسیر شود. [8]
سلامت روده و ارتباط آن با سیستم ایمنی
میکروبیوم روده با عملکرد سد روده و پیامرسانی ایمنی ارتباط دارد. برخی مطالعات پیشبالینی، اثر اسپیرولینا و پلیساکاریدهای آن را بر ترکیب میکروبیوم بررسی کردهاند. این حوزه برای شناخت رابطه تغذیه، میکروبیوم و ایمنی اهمیت دارد؛ نتایج مدلهای حیوانی یا آزمایشگاهی را باید از شواهد بالینی انسانی تفکیک کرد. [2،5]
چه انتظاری از مصرف اسپیرولینا داشته باشیم؟
اسپیرولینا میتواند در قالب یک مکمل غذایی، به تنوع دریافت پروتئین و ترکیبات زیستفعال کمک کند. مقدار و مدت مصرف در پژوهشها متفاوت بوده است؛ برای نمونه، مطالعه Immulina از ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم عصاره اختصاصی و کارآزمایی سالمندان از ۸ گرم اسپیرولینا در روز استفاده کردهاند. این مقادیر به فرآوردهها و طراحی همان مطالعات مربوطاند و توصیه همگانی محسوب نمیشوند. [1،6]
کیفیت مکمل و نکات ایمنی
- فرآوردهای انتخاب کنید که آزمونهای کنترل کیفیت، فلزات سنگین، آلودگی میکروبی و سموم سیانوباکتریایی را پشت سر گذاشته باشد.
- مقدار مصرف پژوهشی هر مطالعه، نسخه عمومی برای همه افراد نیست؛ برچسب محصول و نظر پزشک یا داروساز را ملاک قرار دهید.
- در بارداری و شیردهی، بیماریهای زمینهای، بیماریهای خودایمنی یا مصرف داروهای منظم، پیش از شروع مکمل مشورت کنید.
- مکمل را جایگزین داروهای تجویزی یا پیگیری پزشکی نکنید.
عادتهای روزانه برای پشتیبانی از عملکرد طبیعی ایمنی
- رژیم غذایی متنوع شامل سبزی، میوه، حبوبات، پروتئین کافی و چربیهای مفید.
- خواب منظم، فعالیت بدنی متناسب و مدیریت استرس.
- رعایت بهداشت فردی و دریافت واکسنهای توصیهشده.
- پیگیری کمبودهای تغذیهای و بیماریهای زمینهای با نظر متخصص.
پرسشهای پرتکرار
آیا اسپیرولینا سیستم ایمنی را تقویت میکند؟
مطالعات انسانی و آزمایشگاهی برخی تغییرات در فعالیت سلولهای NK و نشانگرهای ایمنی را گزارش کردهاند. شدت و نوع اثر به فرآورده، مقدار مصرف و ویژگیهای افراد بستگی دارد. [1،6]
آیا اسپیرولینا از سرماخوردگی پیشگیری میکند؟
مطالعات موجود برای توصیه اسپیرولینا بهعنوان روش پیشگیری از عفونتهای تنفسی کافی نیستند. خواب، تغذیه، واکسیناسیون و بهداشت همچنان پایههای مراقبت هستند.
آیا افراد مبتلا به بیماری خودایمنی میتوانند اسپیرولینا مصرف کنند؟
به دلیل ارتباط این مکمل با مسیرهای ایمنی، انتخاب آن در بیماریهای خودایمنی باید با نظر پزشک انجام شود.
مرورهای دیگر درباره اسپیرولینا در ورزش و سلامت نیز به ظرفیت آنتیاکسیدانی و تعدیلکنندگی التهاب آن پرداختهاند؛ این مرورها در کنار مطالعات سالمندان، تصویر گستردهتری از حوزه پژوهش ایمنی فراهم میکنند. [5–7]
متاآنالیز جدیدتر درباره CRP و مرور کلی خواص بالینی اسپیرولینا نیز بهعنوان منابع تکمیلی برای شناخت اثرات زیستی این ریزجلبک قابل استفادهاند. [8]
جمعبندی
اسپیرولینا حاوی فایکوسیانین و سایر ترکیبات زیستفعال است که اثر آنها بر فعالیت سلولهای ایمنی، سیتوکینها و وضعیت اکسیداتیو در پژوهشها بررسی شده است. نتایج انسانی اولیه جالب توجهاند و میتوانند زمینه مطالعات دقیقتر را فراهم کنند. مصرف آن در صورت تناسب با شرایط فرد، بخشی از الگوی تغذیه متنوع است؛ نه جایگزین مراقبتهای استاندارد سلامت.
برای آشنایی با محصولات اسپیرولینا میتوانید به فروشگاه اسپیرو مراجعه کنید.
گسترش شواهد انسانی و محدودیتها
برای سنجش ادعای «تقویت ایمنی» باید میان تغییر یک نشانگر آزمایشگاهی، تغییر عملکرد سلول ایمنی و کاهش واقعی ابتلا یا شدت عفونت تفاوت گذاشت. این پیامدها معادل یکدیگر نیستند. افزایش فعالیت سلول NK در یک مطالعه کوچک یا تغییر بیان ژنهای مرتبط با ایمنی، بهتنهایی ثابت نمیکند که فرد کمتر دچار عفونت میشود. پژوهش انسانی Immulina و مطالعه عصاره آبی اسپیرولینا درباره NK و اینترفرون نتایج اولیهای گزارش کردهاند، اما تعداد شرکتکنندگان و مدت مداخله محدود بوده است. [1،9]
در کارآزمایی افراد مبتلا به رینیت آلرژیک، مصرف ۲ گرم اسپیرولینا در روز برای ۱۲ هفته با کاهش IL-4 در سلولهای تحریکشده همراه بود؛ همه سیتوکینها تغییر معنادار نداشتند. این یافته به همان جمعیت و همان پیامد محدود است و اسپیرولینا را به درمان آلرژی تبدیل نمیکند. [2]
در مطالعه سالمندان کرهای تغییراتی در IL-2، IL-6 و وضعیت آنتیاکسیدانی دیده شد. تحلیل بعدی درباره پلیمورفیسم MCP-1 نیز نشان میدهد پاسخ افراد ممکن است یکسان نباشد. این نتایج برای تولید فرضیه مفیدند، اما به تکرار در نمونههای بزرگتر نیاز دارند. [6،7]
مطالعات بیماران مبتلا به HIV و مرور نظاممند HIV/HCV برخی تغییرات در CD4 و بار ویروسی را بررسی کردهاند؛ این شواهد جایگزین درمان ضدویروسی استاندارد نیستند. کارآزمایی کولیت اولسراتیو نیز پیامدهای التهاب و ظرفیت آنتیاکسیدانی را در یک بیماری خاص بررسی کرده و قابل تعمیم به همه بیماریهای خودایمنی نیست. [10،11،12]
متاآنالیز ۲۰۲۶ کاهش CRP را گزارش کرده، اما اثر تجمیعی بر IL-6 و TNF-α معنادار نبود و ناهمگنی مطالعات قابل توجه بود. بنابراین نتیجه دقیقتر، احتمال تعدیل بعضی نشانگرهای التهابی است، نه اثبات تقویت عمومی ایمنی. [8]
چه چیزهایی اثبات نشدهاند؟
- پیشگیری قطعی از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا کووید-۱۹؛
- درمان عفونتهای باکتریایی یا ویروسی؛
- جایگزینی واکسن یا داروهای تجویزی؛
- درمان بیماریهای خودایمنی یا سرطان؛
- اثر یکسان همه برندها و فرآوردهها.
مرور نظاممند اسپیرولینا در ورزش نیز شواهد مربوط به اثر ایمنی را محدود و ناهمگون توصیف میکند. انتخاب مکمل باید با توجه به کیفیت محصول، وضعیت سلامت و داروهای مصرفی انجام شود. [5]
مرورهای تکمیلی درباره عوامل قلبیمتابولیک و فشار خون نیز برای درک زمینه سلامت عمومی مفیدند، اما شواهد مستقیم برای پیامدهای ایمنی محسوب نمیشوند. [13–15]
شناخت دقیقتر اجزای سیستم ایمنی
سیستم ایمنی از دو بازوی بههمپیوسته تشکیل میشود. ایمنی ذاتی، نخستین پاسخ بدن به عوامل بیگانه را فراهم میکند و شامل سدهای پوستی و مخاطی، سلولهای فاگوسیت، سلولهای کشنده طبیعی و مجموعهای از پیامرسانهای التهابی است. ایمنی اکتسابی با مشارکت لنفوسیتهای B و T، پاسخ اختصاصیتر و حافظه ایمنی ایجاد میکند. یک مکمل غذایی ممکن است بر بعضی اجزای این شبکه اثر بگذارد، اما تغییر یک سلول یا سیتوکین به معنی بهبود همه بازوهای ایمنی نیست.
سلولهای NK در ایمنی ذاتی نقش دارند و میتوانند سلولهای آلوده یا غیرطبیعی را شناسایی کنند. فعالیت آنها در پژوهشهای اسپیرولینا بهعنوان یک پیامد آزمایشگاهی بررسی شده است. بااینحال، نتیجه آزمون عملکرد سلولی در خون محیطی را نباید معادل کاهش خطر سرطان یا عفونت دانست. برای اثبات چنین پیامدهایی، کارآزماییهای بزرگتر با معیارهای بالینی مانند تعداد عفونتهای تأییدشده، مدت بیماری و عوارض لازم است. [1،9]
فایکوسیانین، پلیساکاریدها و ظرفیت آنتیاکسیدانی
فایکوسیانین رنگدانه پروتئینی آبیرنگ اسپیرولینا است که در مطالعات آزمایشگاهی به دلیل توانایی مهار برخی واکنشهای اکسیداتیو و اثر بر مسیرهای پیامرسانی سلولی بررسی شده است. این ترکیب در پژوهشهای پیشبالینی با مسیرهایی مانند تنظیم فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی و تعدیل برخی پیامرسانهای التهاب مرتبط دانسته شده است. مقدار فایکوسیانین در محصولات مختلف یکسان نیست و فرآوری، خشککردن، نگهداری و شرایط تولید میتواند بر ترکیب نهایی اثر بگذارد. بنابراین نتایج یک عصاره استانداردشده را نمیتوان بدون اطلاعات ترکیبشناختی به هر پودر تجاری تعمیم داد. [3،4]
پلیساکاریدها و پپتیدهای موجود در زیستتوده اسپیرولینا نیز در پژوهشهای آزمایشگاهی و حیوانی بررسی شدهاند. بعضی مطالعات اثر این اجزا را بر فعالیت سلولهای ایمنی مخاطی یا پیامرسانی التهابی مطرح میکنند؛ بااینحال، شواهد انسانی درباره مقدار جذب، متابولیسم و اثر بالینی مستقل این اجزا هنوز محدود است. در نتیجه بهتر است از عبارت «ظرفیت زیستی مورد مطالعه» استفاده کنیم، نه ادعای اثباتشده درمانی. [3،4]
چگونه نتایج مطالعات ایمنی را ارزیابی کنیم؟
در خواندن یک مقاله باید چند سؤال مشخص مطرح شود: آیا مطالعه روی انسان انجام شده یا سلول و حیوان؟ چند نفر شرکت کردهاند؟ گروه کنترل و تصادفیسازی وجود داشته است؟ فرآورده مصرفی پودر کامل، عصاره اختصاصی یا ترکیب چند ماده بوده است؟ پیامد اصلی از پیش تعیین شده چه بوده و آیا تفاوت مشاهدهشده از نظر بالینی مهم است؟ پاسخ به این پرسشها کمک میکند نتایج امیدوارکننده اما مقدماتی با توصیه قطعی اشتباه نشوند.
برای مثال، افزایش یک سیتوکین همیشه نشانه بهترشدن ایمنی نیست. سیتوکینها نقشهای متعدد دارند و افزایش یا کاهش آنها بسته به نوع بیماری، زمان نمونهگیری و وضعیت فرد میتواند معانی متفاوتی داشته باشد. کاهش CRP نیز فقط کاهش یک نشانگر التهابی را نشان میدهد و بهتنهایی ثابت نمیکند عملکرد دفاعی بدن بهتر شده است. متاآنالیزهای اسپیرولینا در زمینه التهاب نیز باید با توجه به ناهمگنی، تعداد کارآزماییها و قطعیت شواهد تفسیر شوند. [8،13،14]
چه کسانی باید پیش از مصرف احتیاط کنند؟
افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی، کسانی که داروهای سرکوبکننده یا تعدیلکننده ایمنی دریافت میکنند، افراد دارای بیماری کبدی یا کلیوی و کسانی که سابقه واکنش حساسیتی به مکملهای جلبکی دارند، بهتر است پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند. این توصیه به معنی اثبات زیان اسپیرولینا در تمام این گروهها نیست؛ بلکه به دلیل محدودبودن دادههای ایمنی بلندمدت و احتمال تفاوت پاسخ فردی مطرح میشود.
کیفیت محصول نیز اهمیت دارد. سیانوباکتریها ممکن است در صورت برداشت یا تولید نامناسب با میکروسیستینها، فلزات سنگین یا آلودگی میکروبی همراه شوند. خرید از تولیدکننده شفاف، بررسی گواهی آزمون هر سری ساخت و توجه به هشدارهای نظارتی، از انتخاب صرفاً بر اساس قیمت یا ادعای تبلیغاتی مهمتر است.
راهنمای تصمیمگیری واقعبینانه
اگر هدف شما حمایت عمومی از سلامت است، اولویت با دریافت کافی پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی از رژیم متنوع، خواب منظم، فعالیت بدنی، واکسیناسیون و کنترل بیماریهای زمینهای است. اسپیرولینا در صورت تأیید کیفیت و تناسب با شرایط فرد میتواند یک مکمل غذایی باشد، اما نباید برای پیشگیری یا درمان عفونت جایگزین اقدامات استاندارد شود. در صورت تب طولانی، تنگی نفس، ضعف شدید، کاهش وزن ناخواسته یا عفونتهای مکرر، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری از شروع خودسرانه مکمل دارد.
منابع علمی و پژوهشهای منتشرشده در PubMed
منابع زمینهای و راهنماهای بالینی در کنار مطالعات مستقیم فهرست شدهاند؛ این دو نوع شواهد از نظر قدرت و ارتباط مستقیم یکسان نیستند.
- 1. Nielsen CH et al. Enhancement of natural killer cell activity in healthy subjects by Immulina®. Planta Med. 2010. PMID: 20560112.
- 2. Mao TK et al. Effects of a Spirulina-based dietary supplement on cytokine production from allergic rhinitis patients. J Med Food. 2005. PMID: 15857205.
- 3. Calella P et al. Antioxidant, immunomodulatory, and anti-inflammatory effects of Spirulina in disease conditions: a systematic review. PMID: 36273817.
- 4. An Overview of Pharmacological and Clinical Aspects of Spirulina. PMID: 36453480.
- 5. Calella P et al. Antioxidant, anti-inflammatory and immunomodulatory effects of spirulina in exercise and sport: A systematic review. 2022. PMID: 36590230.
- 6. Park HJ et al. A randomized double-blind, placebo-controlled study to establish the effects of spirulina in elderly Koreans. 2008. PMID: 18714150.
- 7. Monocyte chemoattractant protein-1 polymorphism interaction with spirulina immunomodulatory effects in healthy Korean elderly. PMID: 28765775.
- 8. Spirulina Supplementation Can Reduce Serum Levels of C-Reactive Protein: A Systematic Review and Meta-Analysis. 2026. PMID: 41873104.
- 9. Hirahashi T et al. Activation of the human innate immune system by Spirulina: augmentation of interferon production and NK cytotoxicity. 2002. PMID: 11962722.
- 10. Ngo-Matip ME et al. Impact of daily supplementation of Spirulina platensis on the immune system of naïve HIV-1 patients in Cameroon. 2015. PMID: 26195001.
- 11. Moradi S et al. Effects of Spirulina supplementation in patients with ulcerative colitis: a randomized trial. 2024. PMID: 38424572.
- 12. Antiviral potential of spirulina in individuals with HIV or HCV infections: A systematic review and meta-analysis. 2024. PMID: 39003731.
- 13. Shiri H et al. The Effect of Spirulina Supplementation on Blood Pressure in Adults: systematic review and meta-analysis. 2025. PMID: 39529406.
- 14. Firdaus M, Priambodo AF. Impact of Spirulina Supplementation on Obesity, Hypertension, Hyperglycemia, and Hyperlipidemia. 2025. PMID: 40182955.
- 15. Fu Z et al. Effects of spirulina supplementation alone or with exercise on cardiometabolic health. 2025. PMID: 40655486.

