بررسی اثر عصاره اختصاصی اسپیرولینا ماکسیما بر برخی شاخصهای حافظه در افراد دارای اختلال شناختی خفیف
آیا مصرف اسپیرولینا میتواند بر برخی جنبههای حافظه و یادگیری اثر بگذارد؟ در یک پژوهش بالینی که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، محققان اثر عصاره نوعی اسپیرولینا به نام Spirulina maxima را در افراد مسنی که با اختلال شناختی خفیف روبهرو بودند بررسی کردند.
این پژوهش بهصورت تصادفی، دوسوکور و کنترلشده با دارونما انجام شد. در مجموع ۸۰ داوطلب به دو گروه تقسیم شدند و گروه مداخله روزانه یک گرم عصاره اسپیرولینا را به مدت ۱۲ هفته دریافت کرد.
نتایج نشان داد که در مقایسه با گروه دارونما، برخی شاخصهای یادگیری دیداری و حافظه کاری دیداری در گروه دریافتکننده عصاره بهبود معناداری داشتند. بااینحال، همه آزمونهای شناختی و نشانگرهای زیستی بررسیشده تغییر معنادار نشان ندادند.
این یافتهها جالب توجهاند، اما باید در نظر داشت که پژوهش درباره یک عصاره مشخص، در جمعیتی خاص و طی دورهای محدود انجام شده است؛ بنابراین نمیتوان نتایج آن را به همه فرآوردههای اسپیرولینا یا پیشگیری و درمان بیماری آلزایمر تعمیم داد.
معرفی پژوهش علمی
عنوان اصلی مقاله:
The Effects of Spirulina maxima Extract on Memory Improvement in Those with Mild Cognitive Impairment: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial
مشخصات پژوهش
- پژوهشگر اول: Woon-Yong Choi
- سایر پژوهشگران: Won-Kyu Lee، Tae-Ho Kim، Yong-Kyun Ryu، Areumi Park، Yeon-Ji Lee، Soo-Jin Heo، Chulhong Oh، Young-Chul Chung و Do-Hyung Kang
- مجله: Nutrients
- سال انتشار: ۲۰۲۲؛ جلد ۱۴، شماره ۱۸، مقاله ۳۷۱۴
- شناسه PubMed: 36145090
- شناسه متن کامل: PMC9505028
- DOI: 10.3390/nu14183714
- شماره ثبت کارآزمایی: KCT0006161
هدف پژوهش چه بود؟
اختلال شناختی خفیف یا MCI وضعیتی است که در آن فرد ممکن است در زمینههایی مانند حافظه یا سایر تواناییهای شناختی با افتی بیش از حد انتظار برای سن خود مواجه شود؛ بااینحال، این وضعیت الزاماً به معنای ابتلا به زوال عقل یا آلزایمر نیست.
پژوهشگران میخواستند بررسی کنند آیا مصرف عصاره اسپیرولینا میتواند بر عملکرد حافظه و برخی شاخصهای زیستی مرتبط با عملکرد مغز در افراد مسن دارای اختلال شناختی خفیف اثر بگذارد یا خیر.
برای بررسی این موضوع، آزمونهایی برای ارزیابی یادگیری دیداری، حافظه کاری دیداری و یادگیری کلامی انجام شد. همچنین سطح برخی نشانگرهای زیستی از جمله فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز (BDNF)، بتاآمیلوئید و ظرفیت آنتیاکسیدانی کل اندازهگیری شد.
روش انجام مطالعه
شرکتکنندگان چه کسانی بودند؟
در این پژوهش ۸۰ داوطلب ۶۰ ساله و بالاتر از بیمارستان دانشگاه ملی جئونبوک در کره جنوبی شرکت کردند. شرکتکنندگان بر اساس معیارهای ورود پژوهش، در گروه افراد دارای اختلال شناختی خفیف قرار گرفته بودند و بهصورت تصادفی در دو گروه ۴۰ نفره تقسیم شدند.
میانگین سن شرکتکنندگان حدود ۶۸ سال بود. پس از تخصیص تصادفی، افراد و پژوهشگران از نوع مداخله دریافتی بیاطلاع بودند؛ بنابراین مطالعه دوسوکور طراحی شده بود.
چه نوع اسپیرولینایی مصرف شد؟
در این مطالعه از عصاره اتانولی ۷۰ درصدی اسپیرولینا ماکسیما (Spirulina maxima 70% ethanol extract) استفاده شد. این عصاره با فرآوری اختصاصی از زیستتوده اسپیرولینا تهیه شده بود.
بنابراین، ماده مورد استفاده در این پژوهش دقیقاً معادل پودر کامل اسپیرولینا یا همه کپسولها و مکملهای موجود در بازار نیست.
مقدار و مدت مصرف چقدر بود؟
گروه مداخله روزانه یک گرم از عصاره مورد مطالعه را دریافت کرد و گروه کنترل دارونمای مشابه مصرف کرد. دوره مداخله ۱۲ هفته بود. شرکتکنندگان در این مدت از تغییر عمده در رژیم غذایی و فعالیت بدنی معمول خود منع شده بودند.
مقدار یک گرم در روز، مقدار عصاره اختصاصی استفادهشده در این کارآزمایی است؛ نه دوز توصیهشده عمومی برای پودر اسپیرولینا یا سایر مکملهای آن.
عملکرد حافظه چگونه ارزیابی شد؟
پژوهشگران در شروع مطالعه و پس از ۱۲ هفته آزمونهای شناختی را انجام دادند. مهمترین حوزههای بررسیشده عبارت بودند از یادگیری دیداری، حافظه کاری دیداری، یادگیری کلامی و برخی مؤلفههای آزمون شناختی MoCA-K. سطح BDNF، بتاآمیلوئید و ظرفیت آنتیاکسیدانی کل (TAC) نیز در نمونههای خون ارزیابی شد.
نتایج پژوهش چه بود؟
۱. بهبود برخی شاخصهای یادگیری دیداری
یکی از یافتههای مهم پژوهش، تفاوت معنادار میان دو گروه در برخی بخشهای آزمون یادگیری دیداری پس از ۱۲ هفته بود. در مقایسه تغییرات پیش و پس از مداخله، تفاوت بین گروه عصاره اسپیرولینا و گروه دارونما برای شاخص یادگیری دیداری معنادار گزارش شد (p=0.007).
این نتیجه نشان میدهد که در این آزمون مشخص، گروه دریافتکننده عصاره عملکرد بهتری نسبت به گروه دارونما داشت؛ اما به معنای بهبود تمام جنبههای حافظه دیداری نیست.
۲. بهبود حافظه کاری دیداری
حافظه کاری به توانایی نگهداری موقت اطلاعات و استفاده از آنها هنگام انجام یک فعالیت ذهنی گفته میشود. برای مثال، به خاطر سپردن چند عدد در ذهن و انجام یک محاسبه ساده به حافظه کاری نیاز دارد.
در این پژوهش، تفاوت تغییرات دقت در آزمون حافظه کاری دیداری میان دو گروه معنادار بود (p=0.024). این یافته یکی از نتایج اصلی مطالعه محسوب میشود؛ زیرا نشان داد مصرف عصاره اسپیرولینا در دوره بررسی با بهبود یک شاخص مشخص از حافظه کاری دیداری همراه بوده است.
۳. نتایج آزمونهای یادگیری کلامی
در آزمونهای یادگیری کلامی، شرکتکنندگان باید اطلاعات کلامی را یاد میگرفتند و در مراحل مختلف به یاد میآوردند. بااینحال، مقایسه تغییرات کلی بسیاری از شاخصهای یادگیری کلامی میان گروه اسپیرولینا و دارونما به تفاوت آماری معناداری نرسید.
بنابراین، نمیتوان گفت که عصاره اسپیرولینا در این پژوهش تمام جنبههای حافظه کلامی را بهبود داده است.
۴. تغییرات واژگان در آزمون شناختی
در یکی از مؤلفههای آزمون شناختی MoCA-K، یعنی بخش واژگان، تفاوت معناداری میان دو گروه گزارش شد (p=0.043). این نتیجه به یک مؤلفه مشخص از آزمون مربوط است و نباید آن را معادل بهبود کلی عملکرد شناختی یا افزایش هوش در نظر گرفت.
۵. آیا سطح BDNF و بتاآمیلوئید تغییر کرد؟
BDNF پروتئینی است که در بقا، رشد و انعطافپذیری سلولهای عصبی نقش دارد. بتاآمیلوئید نیز یکی از پروتئینهایی است که در پژوهشهای مربوط به بیماری آلزایمر بررسی میشود.
در این مطالعه، تغییرات سطح BDNF و بتاآمیلوئید در مقایسه میان دو گروه از نظر آماری معنادار نبود. این موضوع اهمیت دارد؛ زیرا نشان میدهد بهبود بعضی آزمونهای شناختی لزوماً با تغییر قابلاندازهگیری این دو نشانگر زیستی همراه نبوده است.
۶. ظرفیت آنتیاکسیدانی کل
پژوهشگران ظرفیت آنتیاکسیدانی کل خون را نیز بررسی کردند. تفاوت تغییرات این شاخص بین گروهها از نظر آماری معنادار نبود. بنابراین نمیتوان بر اساس این مطالعه با قطعیت گفت مصرف عصاره اسپیرولینا ظرفیت آنتیاکسیدانی بدن را افزایش میدهد.
آیا این پژوهش اثر اسپیرولینا بر آلزایمر را ثابت میکند؟
خیر. شرکتکنندگان این پژوهش افراد دارای اختلال شناختی خفیف بودند و مطالعه برای اثبات پیشگیری یا درمان بیماری آلزایمر طراحی نشده بود.
آزمونهای شناختی و نشانگرهای خونی که در یک دوره ۱۲ هفتهای اندازهگیری شدهاند، بهتنهایی نمیتوانند نشان دهند که روند پیشرفت بیماریهای تحلیلبرنده عصبی متوقف یا معکوس شده است.
بنابراین، نتیجه دقیقتر این است که در این کارآزمایی، مصرف یک عصاره مشخص از Spirulina maxima با بهبود بعضی شاخصهای حافظه دیداری و حافظه کاری دیداری همراه بود.
محدودیتهای پژوهش
تعداد و ویژگیهای شرکتکنندگان
مطالعه با ۸۰ داوطلب آغاز شد که از یک مرکز درمانی در کره جنوبی انتخاب شده بودند. در تحلیل نهایی برخی شاخصها، دادههای ۷۴ نفر در دسترس بود. بنابراین، تعمیم نتایج به جمعیتهای دیگر به بررسیهای بیشتری نیاز دارد.
دوره پیگیری ۱۲ هفتهای
این پژوهش فقط ۱۲ هفته طول کشید. در نتیجه، درباره اثرات بلندمدت مصرف عصاره اسپیرولینا بر حافظه یا روند تغییرات شناختی اطلاعات کافی ارائه نمیکند.
استفاده از عصاره اختصاصی
ماده مورد بررسی عصاره اتانولی ۷۰ درصدی Spirulina maxima بود. ترکیب این عصاره ممکن است با پودر کامل اسپیرولینا، قرصها یا فرآوردههای دیگر متفاوت باشد.
معنادار نبودن همه شاخصها
همه آزمونهای حافظه و نشانگرهای زیستی تغییر معناداری نداشتند. بهویژه، برای BDNF و بتاآمیلوئید تفاوت معناداری میان دو گروه مشاهده نشد.
نیاز به مطالعات بزرگتر
برای مشخص شدن میزان اثر، پایداری نتایج و ایمنی مصرف طولانیمدت، کارآزماییهای بزرگتر و با دوره پیگیری طولانیتر ضروریاند.
جمعبندی پژوهش
در یک کارآزمایی بالینی تصادفی، دوسوکور و کنترلشده با دارونما که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، اثر عصاره اتانولی ۷۰ درصدی Spirulina maxima بر عملکرد حافظه در ۸۰ فرد مسن دارای اختلال شناختی خفیف بررسی شد. شرکتکنندگان گروه مداخله روزانه یک گرم عصاره را به مدت ۱۲ هفته دریافت کردند.
نتایج نشان داد که در مقایسه با گروه دارونما، برخی شاخصهای یادگیری دیداری، حافظه کاری دیداری و واژگان بهبود معناداری داشتند. در مقابل، تفاوت معناداری در سطح BDNF و بتاآمیلوئید مشاهده نشد و همه آزمونهای حافظه نیز نتیجه مثبت نشان ندادند.
این پژوهش یک شاهد انسانی اولیه درباره احتمال اثر عصاره خاصی از اسپیرولینا بر برخی جنبههای حافظه ارائه میکند؛ اما برای اثبات اثر عمومی اسپیرولینا بر حافظه، پیشگیری از آلزایمر یا درمان اختلالات شناختی کافی نیست.
Choi WY, Lee WK, Kim TH, Ryu YK, Park A, Lee YJ, Heo SJ, Oh C, Chung YC, Kang DH.
The Effects of Spirulina maxima Extract on Memory Improvement in Those with Mild Cognitive Impairment: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial.
Nutrients. 2022;14(18):3714.
PMID: 36145090
متن کامل رایگان: PubMed Central
DOI: 10.3390/nu14183714
یادداشت علمی: این مطلب گزارش یک پژوهش منتشرشده است و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه پزشکی نیست.

