کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD؛ نام جدیدتر بیماری کبد چرب غیرالکلی) با تجمع چربی در کبد و ارتباط نزدیک با مقاومت به انسولین، اضافهوزن و اختلال چربی خون شناخته میشود. تغذیه، فعالیت بدنی و مدیریت عوامل متابولیک، بخش اصلی مراقبت از این وضعیت هستند. اسپیرولینا بهدلیل داشتن فایکوسیانین و ترکیبات آنتیاکسیدانی در پژوهشهای مرتبط با سلامت کبد بررسی شده است. [1–3]
خلاصه علمی: یک کارآزمایی تصادفی روی ۴۶ فرد مبتلا به کبد چرب، سس غذایی حاوی اسپیرولینا را به مدت هشت هفته بررسی کرد و تغییراتی در درجه کبد چرب، ALT، AST و برخی شاخصهای اکسیداتیو گزارش داد. در سال ۲۰۲۵ برای همان مقاله «بیانیه ابراز نگرانی» در PubMed ثبت شد؛ بنابراین نتیجه آن باید با احتیاط ویژه تفسیر شود و مبنای توصیه درمانی مستقل قرار نگیرد. [1،2]
چرا اسپیرولینا برای سلامت کبد بررسی میشود؟
اسپیرولینا ریزجلبکی خوراکی و حاوی فایکوسیانین، کاروتنوئیدها، پروتئین و ترکیبات فنولی است. این مواد در پژوهشهای پیشبالینی از نظر ارتباط با استرس اکسیداتیو، پیامرسانی التهابی و متابولیسم چربی بررسی شدهاند. مدلهای سلولی و حیوانی برای شناخت سازوکارها مفیدند؛ اما نتیجه آنها بهتنهایی اثر درمانی در انسان را مشخص نمیکند. [3،4]
مطالعه انسانی درباره اسپیرولینا و کبد چرب
در کارآزمایی منتشرشده درباره سس اسپیرولینا، ۴۶ فرد مبتلا به کبد چرب به دو گروه تقسیم شدند و به مدت هشت هفته روزانه ۲۰ گرم سس اسپیرولینا یا دارونما دریافت کردند. پژوهشگران درجه کبد چرب، آنزیمهای کبدی، شاخصهای قند و چربی و نشانگرهای استرس اکسیداتیو را ارزیابی کردند. مقاله تغییراتی در درجه کبد چرب، ALT، AST، MDA و ظرفیت آنتیاکسیدانی گزارش کرده است. [1]
نکته مهم در ارزیابی این پژوهش آن است که در فوریه ۲۰۲۵، مجله برای مقاله اصلی یک Expression of Concern منتشر کرد. این اعلامیه در PubMed با PMID جداگانه ثبت شده است. به همین دلیل، یافتههای مقاله را باید همراه با این اطلاعیه خواند و از تبدیل آن به توصیه قطعی برای درمان کبد چرب خودداری کرد. [2]
| موضوع بررسی | یافته گزارششده در کارآزمایی | نکته تفسیر |
|---|---|---|
| درجه کبد چرب | تفاوت بین گروهها گزارش شد | همراه با اعلامیه ابراز نگرانی مقاله تفسیر شود. [1،2] |
| ALT و AST | تغییر بین گروهی گزارش شد | آنزیمها بهتنهایی میزان فیبروز یا سلامت کامل کبد را تعیین نمیکنند. [1] |
| استرس اکسیداتیو | تغییر در MDA و ظرفیت آنتیاکسیدانی گزارش شد | نشانگرهای زیستی، پیامد بالینی بلندمدت نیستند. [1] |
| قند و انسولین | بیشتر شاخصهای قند تفاوت معناداری نشان ندادند | نتایج باید بر اساس پیامد مشخص خوانده شوند. [1] |
سازوکارهای احتمالی مورد بررسی
۱. دفاع آنتیاکسیدانی
فایکوسیانین و کاروتنوئیدها به دلیل فعالیت آنتیاکسیدانی در مدلهای پیشبالینی بررسی شدهاند. این مسیر از نظر زیستی با محافظت سلولی در برابر تنش اکسیداتیو ارتباط دارد. [3،4]
۲. التهاب و پیامرسانی سلولی
ترکیبات اسپیرولینا در مدلهای آزمایشگاهی از نظر اثر بر مسیرهای التهابی مطالعه شدهاند. مرورهای پژوهشی، این سازوکارها را یکی از محورهای بالقوه اثرات زیستی اسپیرولینا معرفی میکنند. [3،5]
۳. متابولیسم چربی و سلامت متابولیک
کبد چرب اغلب با اختلال چربی خون، اضافهوزن و مقاومت به انسولین همراه است. برخی متاآنالیزهای انسانی درباره اسپیرولینا تغییراتی در چربی خون و شاخصهای متابولیک گزارش کردهاند؛ این نتایج بهطور مستقیم معادل کاهش چربی کبد نیستند. [5،6]
مقدار مصرف و شکل فرآورده
مطالعه کبد چرب یادشده از سس غذایی حاوی اسپیرولینا، روزانه ۲۰ گرم به مدت هشت هفته استفاده کرد. این مقدار به شکل غذایی خاص همان پژوهش مربوط است و با ۲۰ گرم پودر خالص یا دوز معمول مکمل برابر نیست. در حال حاضر نمیتوان از این مطالعه مقدار درمانی استانداردی برای کبد چرب تعیین کرد. [1،2]
مهمترین اقدامات برای مراقبت از کبد چرب
- در صورت اضافهوزن، کاهش وزن تدریجی و پایدار با برنامه تغذیهای قابلاجرا.
- فعالیت بدنی هوازی و تمرین مقاومتی متناسب با شرایط جسمی.
- کاهش نوشیدنیهای شیرین و غذاهای فوقفرآوریشده و افزایش سبزیجات و فیبر غذایی.
- مدیریت دیابت، فشار خون و چربی خون با برنامه درمانی مشخص.
- پیگیری آزمایشها و ارزیابی فیبروز کبدی طبق نظر پزشک.
راهنماهای بالینی بیماری کبد چرب متابولیک، اصلاح سبک زندگی و مدیریت عوامل خطر قلبیمتابولیک را در محور مراقبت قرار میدهند. مکملها باید در کنار این برنامه و پس از بررسی کیفیت و تناسب آنها انتخاب شوند. [7،8]
کیفیت مکمل و نکات ایمنی
- فرآوردهای انتخاب کنید که آزمونهای کنترل کیفیت، فلزات سنگین، آلودگی میکروبی و سموم سیانوباکتریایی را پشت سر گذاشته باشد.
- مقدار مصرف پژوهشی هر مطالعه، نسخه عمومی برای همه افراد نیست؛ برچسب محصول و نظر پزشک یا داروساز را ملاک قرار دهید.
- در بارداری و شیردهی، بیماریهای زمینهای، بیماریهای خودایمنی یا مصرف داروهای منظم، پیش از شروع مکمل مشورت کنید.
- مکمل را جایگزین داروهای تجویزی یا پیگیری پزشکی نکنید.
پرسشهای پرتکرار
آیا اسپیرولینا کبد چرب را درمان میکند؟
پژوهشهای انسانی محدودی این موضوع را بررسی کردهاند. یک کارآزمایی کوچک نتایجی درباره درجه کبد چرب و آنزیمها گزارش کرد، اما برای همان مقاله در سال ۲۰۲۵ بیانیه ابراز نگرانی منتشر شده است. بنابراین اسپیرولینا را نباید درمان مستقل کبد چرب در نظر گرفت. [1،2]
آیا اسپیرولینا ALT و AST را کاهش میدهد؟
در یک مطالعه خاص تغییراتی در ALT و AST گزارش شده است؛ بااینحال آنزیمهای کبدی بهتنهایی معیار کامل وضعیت کبد نیستند و این نتیجه باید با توجه به اعلامیه ابراز نگرانی مقاله تفسیر شود. [1،2]
آیا مقدار مشخصی برای مصرف اسپیرولینا در کبد چرب وجود دارد؟
دوز درمانی استانداردی از این پژوهشها قابل استخراج نیست. مقدار مصرف باید بر اساس محصول، شرایط سلامت و نظر پزشک تعیین شود.
آیا اسپیرولینا جای رژیم و ورزش را میگیرد؟
خیر. تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و کنترل عوامل متابولیک پایه مراقبت از کبد چرب هستند. مکمل در صورت تناسب میتواند تنها نقش کمکی داشته باشد.
یک مطالعه در زنان دارای اضافهوزن، اسپیرولینا را همراه با تمرین هوازی از نظر آنزیمهای کبدی و ترکیب بدن بررسی کرده است؛ این پژوهش مستقیماً کارآزمایی درمان کبد چرب نیست، اما ارتباط شاخصهای کبدی و مداخلات سبک زندگی را نشان میدهد. [4]
مرورهای مربوط به التهاب و خواص بالینی اسپیرولینا و متاآنالیزهای شاخصهای متابولیک، اطلاعات زمینهای درباره مسیرهای زیستی مورد مطالعه فراهم میکنند. [5،6،9،10]
راهنمای بالینی AASLD و راهنمای اروپایی MASLD، چارچوب ارزیابی خطر، پایش فیبروز و مراقبت مبتنی بر سبک زندگی را تشریح میکنند. [7،8]
جمعبندی
اسپیرولینا بهدلیل ترکیبات آنتیاکسیدانی و زیستفعال، در پژوهشهای مربوط به سلامت کبد و متابولیسم بررسی شده است. شواهد انسانی موجود محدود به چند مطالعه است و یکی از کارآزماییهای شناختهشده نیز با اعلامیه ابراز نگرانی همراه شده است. برای مراقبت از کبد چرب، اصلاح سبک زندگی، مدیریت عوامل متابولیک و پیگیری پزشکی در اولویت قرار دارند؛ درباره مصرف مکمل نیز بهتر است با پزشک مشورت شود.
برای آشنایی با محصولات اسپیرولینا میتوانید به فروشگاه اسپیرو مراجعه کنید.
کاهش آنزیمهای کبدی با درمان کبد چرب یکسان نیست
ALT و AST ممکن است در آسیب سلولی کبد افزایش یابند، اما طبیعیشدن آنها لزوماً به معنی برطرفشدن استئاتوز، التهاب یا فیبروز نیست. شدت MASLD باید با توجه به عوامل خطر، آزمایشها و در صورت لزوم ابزارهای غیرتهاجمی ارزیابی فیبروز سنجیده شود. راهنمای AASLD و راهنمای مشترک EASL-EASD-EASO بر ارزیابی مرحله بیماری و خطر فیبروز تأکید دارند. [7،8]
مطالعه مقدماتی در ۱۵ فرد مبتلا به NAFLD، مصرف ۶ گرم اسپیرولینا در روز را برای شش ماه بررسی کرد و کاهش برخی آنزیمهای کبدی و چربی خون را گزارش داد. بهدلیل نمونه بسیار کوچک و نبود گروه کنترل تصادفی، نمیتوان تغییرات مشاهدهشده را با اطمینان به مکمل نسبت داد. [11]
کارآزمایی دیگری درباره سس حاوی اسپیرولینا در ۴۶ بیمار مبتلا به NAFLD تغییراتی در درجه کبد چرب، ALT و AST گزارش کرد؛ اما در سال ۲۰۲۵ برای همان مقاله بیانیه رسمی «ابراز نگرانی» منتشر شد. این مطالعه نباید شاهد قطعی اثربخشی تلقی شود. [1،2]
مطالعه زنان دارای اضافهوزن که اسپیرولینا را همراه یا بدون تمرین هوازی بررسی کرد، تغییراتی در برخی آنزیمهای کبدی گزارش کرده است؛ اما کارآزمایی اختصاصی درمان MASLD نبود. همچنین یک کارآزمایی قدیمیتر در بیماری مزمن ویروسی کبد، بهبود آنزیمها را به نفع اسپیرولینا نشان نداد. [4،12]
سازوکارهای پیشنهادی و محدودیت ترجمه آنها
فایکوسیانین و دیگر ترکیبات اسپیرولینا بهدلیل ظرفیت آنتیاکسیدانی و اثرات احتمالی بر مسیرهای التهابی بررسی شدهاند. مشاهده اثر آنتیاکسیدانی در آزمایشگاه یا تغییر نشانگر خون به معنی بهبود بافتشناسی کبد، جلوگیری از فیبروز یا کاهش خطر سیروز در انسان نیست. مرورهای اسپیرولینا و متاآنالیزهای قلبیمتابولیک شواهد زمینهای فراهم میکنند، نه اثبات درمان کبد چرب. [3،5،6]
همابتلایی دیابت نوع ۲ و چاقی با MASLD شایع است. متاآنالیزهای اسپیرولینا در دیابت یا افراد دارای اضافهوزن میتوانند اثر احتمالی بر قند و چربی خون را روشن کنند، اما بهبود این شاخصها معادل کاهش مستقیم چربی کبد نیست. [9،10]
اولویتهای مراقبت مبتنی بر شواهد
- کاهش وزن پایدار در صورت اضافهوزن؛
- رژیم غذایی باکیفیت و کاهش نوشیدنیهای شیرین؛
- ترکیب فعالیت هوازی و تمرین مقاومتی؛
- درمان دیابت، فشار خون و اختلال چربی خون طبق نظر پزشک؛
- ارزیابی خطر فیبروز و پیگیری دورهای.
راهنماهای MASLD اصلاح سبک زندگی و مدیریت بیماریهای همراه را پایه درمان میدانند. متاآنالیزهای اسپیرولینا درباره وزن، فشار خون و التهاب فقط اطلاعات کمکی فراهم میکنند و جای توصیههای تخصصی کبد را نمیگیرند. [7،8،13،14]
در حال حاضر شواهد کافی برای تجویز اسپیرولینا بهعنوان درمان کبد چرب وجود ندارد. کیفیت محصول، داروهای همزمان و وضعیت کبدی باید پیش از مصرف مکمل بررسی شود.
مرورهای مربوط به التهاب و عوامل خطر قلبیمتابولیک شواهد زمینهایاند و اثر درمانی مستقیم بر کبد چرب را ثابت نمیکنند. [13–15]
کبد چرب متابولیک چیست و چرا مرحله بیماری اهمیت دارد؟
اصطلاح MASLD برای بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک به کار میرود. این وضعیت اغلب با اضافهوزن، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، تریگلیسرید بالا و مقاومت به انسولین همراه است. طیف بیماری از تجمع چربی ساده در کبد تا التهاب فعال، آسیب سلولی و فیبروز متغیر است. همه افراد مبتلا به کبد چرب به یک اندازه در معرض پیشرفت نیستند؛ به همین دلیل، تشخیص وجود چربی بهتنهایی برای تعیین خطر آینده کافی نیست. [7،8]
فیبروز، یعنی ایجاد بافت اسکار در کبد، یکی از مهمترین شاخصهای پیشبینی پیامدهای کبدی است. پزشک ممکن است بر اساس سن، آزمایشهای خون و شاخصهایی مانند FIB-4 تصمیم بگیرد که آیا ارزیابی تکمیلی با الاستوگرافی یا روشهای دیگر لازم است. ALT و AST میتوانند طبیعی باشند، حتی اگر بیماری کبدی وجود داشته باشد؛ بنابراین طبیعی بودن آنزیمها بهتنهایی بیماری را رد نمیکند. [7،8]
چرا شواهد اسپیرولینا برای کبد چرب هنوز محدود است؟
تعداد کارآزماییهای انسانی که مستقیماً افراد مبتلا به کبد چرب را بررسی کردهاند اندک است. برخی پژوهشها کوچک یا کوتاهمدتاند و از پیامدهای آزمایشگاهی بهجای تصویربرداری معتبر، اندازهگیری کمی چربی کبد یا پیامدهای بالینی بلندمدت استفاده کردهاند. مطالعه سس اسپیرولینا که در مقاله به آن اشاره شد، با اعلامیه ابراز نگرانی همراه است؛ بنابراین حتی نتایج مثبت گزارششده آن نیز باید با احتیاط بسیار زیاد تفسیر شود. [1،2]
مطالعاتی که در افراد دارای اضافهوزن یا بیماریهای متابولیک انجام شدهاند، ممکن است تغییراتی در آنزیمهای کبدی یا چربی خون گزارش کنند، اما این افراد لزوماً تشخیص MASLD نداشتهاند. بهبود یک آنزیم در چنین جمعیتی، اثبات درمان کبد چرب نیست. همین تفکیک در مورد متاآنالیزهای دیابت، فشار خون یا وزن نیز ضروری است؛ آنها شواهد زمینهایاند، نه شواهد مستقیم بهبود بافت کبد. [4،6،9،13]
فایکوسیانین و استرس اکسیداتیو
استرس اکسیداتیو و التهاب در مسیرهای زیستی مرتبط با آسیب کبدی مطالعه شدهاند. فایکوسیانین و دیگر ترکیبات اسپیرولینا در مدلهای آزمایشگاهی بهعنوان ترکیبات دارای ظرفیت آنتیاکسیدانی بررسی میشوند. بااینحال، جذب و متابولیسم ترکیبات فعال در انسان، مقدار مؤثر، دسترسی آنها به بافت کبد و پیامد بالینی بلندمدت باید در کارآزماییهای باکیفیت بررسی شود. وجود یک سازوکار محتمل بهتنهایی اثربخشی درمانی را ثابت نمیکند. [3،5]
پایههای مراقبت از کبد چرب
در افراد دارای اضافهوزن، کاهش وزن تدریجی و پایدار میتواند میزان چربی کبد و بعضی شاخصهای التهاب را بهبود دهد. مقدار هدف باید متناسب با شرایط فرد تعیین شود و کاهش وزن سریع یا رژیمهای افراطی توصیه نمیشود. الگوی غذایی سرشار از سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و چربیهای غیراشباع و محدودکردن نوشیدنیهای شیرین و غذاهای فوقفرآوریشده میتواند به سلامت متابولیک کمک کند.
ترکیب فعالیت هوازی و تمرین مقاومتی برای بسیاری از افراد مناسب است. حتی اگر وزن تغییر زیادی نکند، فعالیت بدنی میتواند برای سلامت قلبیعروقی و کنترل قند مفید باشد. کنترل دیابت، فشار خون و چربی خون نیز باید طبق برنامه درمانی انجام شود. مصرف الکل، داروها و مکملهای دیگر باید در ارزیابی پزشکی مطرح شود، زیرا بعضی مواد میتوانند به کبد آسیب برسانند. [7،8]
پایش و پیگیری پزشکی
فاصله پیگیری برای همه افراد یکسان نیست و به سن، عوامل خطر، نتیجه آزمایشها و احتمال فیبروز بستگی دارد. پزشک ممکن است آزمایشهای کبدی، شاخصهای متابولیک و ارزیابی غیرتهاجمی فیبروز را در فواصل مشخص تکرار کند. زردی، تورم شکم، خونریزی گوارشی، گیجی یا ضعف شدید نیازمند ارزیابی فوری است.
اگر فرد با وجود بیماری کبدی قصد مصرف اسپیرولینا دارد، باید نام محصول، ترکیبات، مقدار مصرف و داروهای همزمان را با پزشک در میان بگذارد. مکملهای جلبکی ممکن است از نظر خلوص و آلودگی تفاوت داشته باشند؛ در بیماری کبدی، انتخاب محصول بیکیفیت میتواند ریسک غیرضروری ایجاد کند. هیچ دوز درمانی استاندارد و اثباتشدهای از اسپیرولینا برای MASLD در دست نیست.
منابع علمی و پژوهشهای منتشرشده در PubMed
منابع زمینهای و راهنماهای بالینی در کنار مطالعات مستقیم فهرست شدهاند؛ این دو نوع شواهد از نظر قدرت و ارتباط مستقیم یکسان نیستند.
- 1. Mazloomi SM et al. Spirulina sauce and liver enzymes in NAFLD: randomized double-blinded trial. 2021. Expression of Concern issued 2025. PMID: 35154670.
- 2. Expression of Concern: The Effect of Spirulina Sauce in NAFLD patients. 2025. PMID: 39901988.
- 3. An Overview of Pharmacological and Clinical Aspects of Spirulina. PMID: 36453480.
- 4. Akbarzadeh Khadari H et al. Aerobic exercise and Spirulina supplementation on liver enzymes in overweight and obese women. 2025. PMID: 40304664.
- 5. Calella P et al. Antioxidant, immunomodulatory, and anti-inflammatory effects of Spirulina: systematic review. PMID: 36273817.
- 6. Hatami E et al. Spirulina and type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis. 2021. PMID: 34178867.
- 7. EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines on management of MASLD. 2024. PMID: 38851997.
- 8. Rinella ME et al. AASLD Practice Guidance on clinical assessment and management of NAFLD. 2023. PMID: 36727674.
- 9. Fu Z et al. Spirulina alone or with exercise on cardiometabolic health in overweight and obese adults. 2025. PMID: 40655486.
- 10. Karkos PD et al. Hepatoprotective and hypolipidemic effects of Spirulina in NAFLD: prospective pilot study. 2014. PMID: 25331487.
- 11. Chronic viral hepatitis: treatment with spiruline for one month has no effect on aminotransferases. Randomized clinical trial. PMID: 15526544.
- 12. Kazeminejad S et al. Algae supplementation and anthropometric indices in adults: GRADE meta-analysis. 2025. PMID: 39461896.
- 13. Spirulina’s impacts on cardiovascular health: systematic meta-analysis of RCTs. PMID: 40953712.
- 14. Shiri H et al. Spirulina supplementation and blood pressure in adults: GRADE systematic review. 2025. PMID: 39529406.
- 15. Spirulina Supplementation Can Reduce Serum Levels of C-Reactive Protein: systematic review and meta-analysis. 2026. PMID: 41873104.

