مقدمه
اسپیرولینا یکی از ریزجلبکهای شناختهشده در حوزه تغذیه است که به دلیل رنگ سبزآبی، پروتئین و ترکیبات طبیعی متنوع خود مورد توجه قرار گرفته است. در میان این ترکیبات، فایکوسیانین جایگاه ویژهای دارد؛ رنگدانهای آبیرنگ که علاوه بر ایجاد رنگ خاص اسپیرولینا، به دلیل ویژگیهای زیستی خود در پژوهشهای علمی بررسی میشود.
در سالهای اخیر، محققان فایکوسیانین را از جنبههای مختلفی مطالعه کردهاند؛ از جمله فعالیت آنتیاکسیدانی، ارتباط با فرایندهای التهابی، تنظیم فعالیت سلولها و مسیرهای مرتبط با رشد و بقای سلولی. یکی از حوزههای جالب این تحقیقات، بررسی عملکرد فایکوسیانین در مدلهای آزمایشگاهی مرتبط با سرطان است. [1–4]
در تعدادی از این پژوهشها، فایکوسیانین با تغییراتی در رشد و تکثیر سلولهای سرطانی، چرخه تقسیم سلولی و فرایند مرگ برنامهریزیشده سلول همراه بوده است. این نتایج، فایکوسیانین را به یکی از ترکیبات طبیعی مورد توجه در تحقیقات زیستپزشکی تبدیل کردهاند. [1، 2، 5–10]
در این مقاله با زبانی ساده بررسی میکنیم فایکوسیانین چیست، چه ویژگیهایی دارد، چرا در پژوهشهای مرتبط با سرطان اهمیت پیدا کرده و مطالعات انجامشده درباره آن چه اطلاعاتی در اختیار محققان قرار دادهاند.
فایکوسیانین چیست؟
فایکوسیانین یک رنگدانه پروتئینی و محلول در آب است که در اسپیرولینا وجود دارد و رنگ آبی مشخص این ریزجلبک را ایجاد میکند. این ترکیب در خانواده فیکوبیلیپروتئینها قرار میگیرد و ساختار ویژه آن باعث شده است از جنبههای مختلف زیستی مورد مطالعه قرار گیرد.
فایکوسیانین تنها یک رنگ طبیعی نیست. این ترکیب در پژوهشهای مختلف از نظر فعالیت آنتیاکسیدانی، ارتباط با مسیرهای التهابی و تعامل با سازوکارهای داخل سلولی بررسی شده است. [2، 3]
مهمترین ویژگیهایی که پژوهشگران درباره فایکوسیانین مطالعه میکنند عبارتاند از:
- فعالیت آنتیاکسیدانی: بررسی توانایی آن در واکنش با برخی مولکولهای اکسیدکننده.
- ارتباط با التهاب: مطالعه اثر آن بر بعضی پیامرسانها و مسیرهای مرتبط با پاسخ التهابی.
- تعامل با مسیرهای سلولی: بررسی ارتباط آن با پیامهایی که رشد، تقسیم و بقای سلول را تنظیم میکنند.
- ارتباط با آپوپتوز: مطالعه تأثیر آن بر فرایند طبیعی مرگ برنامهریزیشده سلول.
- تأثیر بر چرخه سلولی: بررسی تغییرات مراحل رشد و تقسیم سلول در شرایط آزمایشگاهی.
این ویژگیها سبب شدهاند فایکوسیانین در تحقیقات مربوط به ترکیبات طبیعی و سلامت سلولی مورد توجه قرار گیرد.
چرا فایکوسیانین در پژوهشهای سرطان اهمیت دارد؟
سلولها بهطور طبیعی رشد میکنند، تقسیم میشوند و در زمان مناسب از بین میروند. این چرخه به بدن کمک میکند بافتها را ترمیم کند و سلولهای قدیمی یا آسیبدیده را جایگزین سازد. در سرطان، برخی سلولها در تنظیم رشد و تقسیم دچار اختلال میشوند. به همین دلیل، پژوهشگران مسیرهای مختلفی را بررسی میکنند که در رشد، تکثیر و بقای سلولهای سرطانی نقش دارند.
فایکوسیانین در مطالعات آزمایشگاهی از چند جنبه بررسی شده است: تأثیر بر سرعت تکثیر سلولها، ارتباط با چرخه تقسیم سلولی، بررسی نشانههای مرگ برنامهریزیشده سلول، تغییر فعالیت برخی پروتئینهای تنظیمکننده سلول و بررسی مسیرهای پیامرسانی داخل سلول. مرورهای علمی درباره اسپیرولینا و فایکوسیانین نیز این سازوکارها را از مهمترین زمینههای پژوهشی مرتبط با فعالیت ضدتوموری این ترکیبات معرفی کردهاند. [1–4]
فایکوسیانین چگونه با فعالیت سلولها ارتباط پیدا میکند؟
۱. فعالیت آنتیاکسیدانی
در بدن، بسیاری از واکنشهای طبیعی سوختوساز باعث تولید مولکولهایی به نام رادیکالهای آزاد میشوند. بدن برای کنترل این مولکولها از سامانههای دفاعی آنتیاکسیدانی استفاده میکند. اگر تعادل میان تولید مولکولهای اکسیدکننده و توان دفاعی بدن به هم بخورد، وضعیتی به نام استرس اکسیداتیو ایجاد میشود.
فایکوسیانین به دلیل ساختار شیمیایی خود در آزمایشهای آنتیاکسیدانی بررسی شده است. محققان توانایی آن را در واکنش با برخی مولکولهای اکسیدکننده و تأثیر بر شاخصهای مرتبط با دفاع آنتیاکسیدانی مطالعه کردهاند. [2، 3]
۲. آپوپتوز؛ فرایند طبیعی حذف سلول
آپوپتوز یا مرگ برنامهریزیشده سلول، یکی از سازوکارهای طبیعی بدن است. در این فرایند، سلول طبق یک برنامه مشخص و کنترلشده از بین میرود. در تعدادی از مطالعات آزمایشگاهی، فایکوسیانین با افزایش نشانههای آپوپتوز در برخی ردههای سلولی سرطانی همراه بوده است. این موضوع برای نمونه در مطالعات مربوط به سلولهای سرطان کبد، دهانه رحم، تخمدان و پانکراس بررسی شده است. [5–9]
۳. نقش میتوکندری در فعالیت سلول
میتوکندری بخشی از سلول است که معمولاً آن را مرکز تولید انرژی سلول مینامند. این ساختار علاوه بر تأمین انرژی، در تنظیم برخی فرایندهای مرتبط با بقای سلول و آپوپتوز نیز نقش دارد. در یک مطالعه آزمایشگاهی، فایکوسیانین استخراجشده از اسپیرولینا روی سلولهای سرطان کبد HepG2 بررسی شد. پژوهشگران تغییراتی در عملکرد میتوکندری، آزادسازی سیتوکروم C و فعالیت آنزیمهای مرتبط با آپوپتوز مشاهده کردند. [5]
۴. تأثیر بر چرخه تقسیم سلولی
سلولها برای تقسیم شدن از مراحل مشخصی عبور میکنند. مجموعه این مراحل را چرخه سلولی مینامند. در بعضی مطالعات، فایکوسیانین با تغییر در مراحل چرخه سلولی برخی سلولهای سرطانی همراه بوده است. برای نمونه، در پژوهش مربوط به سلولهای سرطان پانکراس، تغییراتی در مرحله G2/M چرخه سلولی گزارش شده است. [9]
۵. مسیرهای پیامرسانی داخل سلول
سلولها برای انجام فعالیتهای خود از شبکهای از پیامهای شیمیایی استفاده میکنند. مسیرهایی مانند MAPK، Akt/mTOR و NF-κB از جمله مسیرهایی هستند که در پژوهشهای مرتبط با فایکوسیانین بررسی شدهاند. [9، 10]
یافتههای پژوهشی درباره فایکوسیانین و انواع سرطان
سرطان کبد
یکی از مطالعات شناختهشده درباره فایکوسیانین، بررسی اثر آن روی سلولهای سرطان کبد HepG2 است. در یک پژوهش، فایکوسیانین استخراجشده از اسپیرولینا روی دو گروه از سلولهای کبدی حساس و مقاوم به داروی دوکسوروبیسین آزمایش شد. پژوهشگران مشاهده کردند که فایکوسیانین در شرایط آزمایشگاهی با کاهش تکثیر سلولی همراه بوده است. همچنین تغییراتی در عملکرد میتوکندری، فعالیت کاسپازها و پروتئینهای مرتبط با آپوپتوز گزارش شد. [5]
در مطالعه دیگری نیز اثر غلظتهای مختلف فایکوسیانین روی سلولهای HepG2 بررسی شد و کاهش تکثیر سلولی همراه با نشانههای آپوپتوز گزارش شد. [6]
سرطان دهانه رحم
در پژوهشی، فایکوسیانین خالصشده از اسپیرولینا روی سلولهای HeLa، یکی از ردههای سلولی شناختهشده سرطان دهانه رحم، آزمایش شد. پژوهشگران کاهش تعداد سلولهای زنده و افزایش نشانههای آپوپتوز را گزارش کردند. همچنین تغییراتی در فعالیت کاسپازها و پروتئینهای تنظیمکننده مرگ سلولی مشاهده شد. [7]
سرطان تخمدان
در پژوهشهای مربوط به سرطان تخمدان، فایکوسیانین روی سلولهای SKOV-3 بررسی شده است. محققان پس از مواجهه سلولها با فایکوسیانین، کاهش تکثیر سلولی و افزایش نشانههای آپوپتوز را گزارش کردند. همچنین فعالیت آنزیمهای کاسپاز ۳، ۸ و ۹ و تغییراتی در پروتئینهای سلولی بررسی شد. [8]
در مطالعه دیگری، پژوهشگران با بررسی بیان ژنها تلاش کردند سازوکارهای احتمالی اثر فایکوسیانین بر سلولهای SKOV-3 را بهتر بشناسند. در این تحقیق تغییراتی در بیش از دو هزار ژن پس از مواجهه سلولها با فایکوسیانین گزارش شد. [9]
سرطان پانکراس
در یک مطالعه، فایکوسیانین خالصشده از اسپیرولینا روی سلولهای PANC-1 بررسی شد. محققان اثراتی بر تکثیر سلولی، چرخه سلولی، آپوپتوز و فرایند اتوفاژی گزارش کردند. اتوفاژی فرایندی است که طی آن سلول بخشهایی از اجزای داخلی خود را تجزیه و بازیافت میکند. در همین پژوهش، عملکرد چند مسیر پیامرسانی از جمله MAPK و Akt/mTOR نیز بررسی شد. علاوه بر آزمایشهای سلولی، مدل حیوانی پیوند تومور نیز مورد استفاده قرار گرفت. [10]
سرطان ریه
در یک مطالعه آزمایشگاهی، فایکوسیانین روی سلولهای NCI-H292، یکی از ردههای مورد استفاده در پژوهشهای سرطان ریه، بررسی شد. پژوهشگران کاهش تکثیر سلولی و افزایش نشانههای آپوپتوز را گزارش کردند. همچنین ارتباط این اثرات با مسیر پیامرسانی AMPK مورد بررسی قرار گرفت. [11]
سرطان روده بزرگ
در یک مطالعه، زیرواحد آلفای فایکوسیانین که به روش نوترکیب تولید شده بود، روی سلولهای COLO 205 بررسی شد. پژوهشگران کاهش رشد سلولی و تغییراتی در شاخصهای مرتبط با آپوپتوز، از جمله نسبت پروتئینهای Bax و Bcl-2 و فعالیت کاسپاز ۹، گزارش کردند. [12]
در این پژوهش از زیرواحد تولیدشده به روش نوترکیب استفاده شده است؛ بنابراین ماده آزمایششده دقیقاً همان پودر کامل اسپیرولینا یا فایکوسیانین استخراجشده از محصول خوراکی نیست.
سرطان پستان
در یک مطالعه آزمایشگاهی منتشرشده در سال ۲۰۲۶، عصاره متانولی اسپیرولینا روی سلولهای MDA-MB-231 بررسی شد. تحلیل ترکیبات عصاره، فایکوسیانین C را بهعنوان یکی از اجزای زیستفعال مهم شناسایی کرد. نتایج آزمایش نشان دادند که این عصاره در شرایط آزمایشگاهی با کاهش رشد سلولها و افزایش نشانههای آپوپتوز همراه بوده است. [13]
این پژوهش روی عصاره اسپیرولینا انجام شده است، نه صرفاً فایکوسیانین خالص؛ بنابراین اثر مشاهدهشده میتواند با مشارکت چند ترکیب موجود در عصاره ارتباط داشته باشد.
پژوهشهای فوتودینامیک با فایکوسیانین
در روش فوتودینامیک، یک ماده حساس به نور در کنار تابش نوری با طول موج مشخص بررسی میشود. در یک پژوهش آزمایشگاهی، فایکوسیانین استخراجشده از یک سیانوباکتری دیگر به نام Microcystis روی سلولهای سرطان کبد بررسی شد. پژوهشگران ارتباط میان تابش نور، عملکرد میتوکندری و نشانههای آپوپتوز را مطالعه کردند. [14]
این پژوهش از نظر شناخت سازوکارهای فوتودینامیک جالب است، اما ماده مورد استفاده از اسپیرولینا استخراج نشده بود. بنابراین باید آن را بهعنوان پژوهشی تکمیلی درباره خانواده فیکوبیلیپروتئینها در نظر گرفت.
آیا اسپیرولینا در مطالعات انسانی مرتبط با سرطان هم بررسی شده است؟
بله. در کنار پژوهشهای آزمایشگاهی و حیوانی، مطالعهای انسانی نیز درباره مصرف اسپیرولینا در کنار شیمیدرمانی انجام شده است.
در این پژوهش، ۱۰۰ بیمار مبتلا به تومورهای بدخیم که چهار دوره شیمیدرمانی دریافت میکردند، وارد مطالعه شدند. شرکتکنندگان به گروه کنترل و گروه دریافتکننده اسپیرولینا تقسیم شدند. گروه دریافتکننده، اسپیرولینا را در دو دوره نخست شیمیدرمانی مصرف کرد.
محققان شاخصهایی مانند گلبولهای سفید، نوتروفیلها، هموگلوبین، پلاکتها و برخی شاخصهای ایمنی را بررسی کردند. در گروه دریافتکننده اسپیرولینا، پس از دورههای اول و دوم شیمیدرمانی، میزان گلبولهای سفید و نوتروفیلها نسبت به گروه کنترل بالاتر گزارش شد. همچنین تفاوتهایی در میزان سرکوب شدید مغز استخوان و تغییر برنامه شیمیدرمانی مشاهده شد. در مقابل، هموگلوبین و تعداد پلاکتها تفاوت آماری معناداری میان دو گروه نداشتند. [15]
این مطالعه از نظر بررسی نقش تغذیه و مکملهای طبیعی در کنار درمانهای تخصصی اهمیت دارد. موضوع آن مصرف اسپیرولینا بهعنوان مکمل کمکی در کنار شیمیدرمانی بوده است. برای بیماران مبتلا به سرطان، انتخاب هر مکمل باید با توجه به نوع بیماری، داروهای مصرفی و برنامه درمانی و با هماهنگی پزشک معالج انجام شود.
تفاوت فایکوسیانین خالص با پودر اسپیرولینا چیست؟
این دو محصول از نظر ترکیب و غلظت مواد فعال با یکدیگر تفاوت دارند.
پودر اسپیرولینا از زیستتوده خشکشده این ریزجلبک تهیه میشود و مجموعهای از ترکیبات طبیعی آن را در بر دارد؛ از جمله پروتئین، رنگدانههای طبیعی، مواد معدنی، ترکیبات آنتیاکسیدانی و سایر مواد زیستفعال.
در مقابل، فایکوسیانین خالص یا تغلیظشده از طریق فرایندهای استخراج و جداسازی تهیه میشود و مقدار بیشتری از رنگدانه آبی را در خود متمرکز دارد.
به همین دلیل، هنگام مطالعه پژوهشها باید به نوع ماده مورد استفاده توجه کرد. اگر محققان از فایکوسیانین خالص استفاده کرده باشند، نتیجه آزمایش را نمیتوان بدون بررسی به تمام انواع پودر یا کپسول اسپیرولینا تعمیم داد.
چرا پژوهش درباره ترکیبات طبیعی اسپیرولینا ادامه دارد؟
اسپیرولینا مجموعهای از ترکیبات طبیعی است که هر کدام میتوانند از جنبههای مختلف زیستی مورد مطالعه قرار گیرند. فایکوسیانین به دلیل ساختار پروتئینی و ویژگیهای رنگدانهای خود یکی از ترکیبات شاخص این ریزجلبک است. بررسی ارتباط آن با آنتیاکسیدانها، التهاب، فعالیت میتوکندری و مسیرهای پیامرسانی سلولی، زمینههای متنوعی برای تحقیقات فراهم کرده است.
روشهای جدید آزمایشگاهی به پژوهشگران امکان میدهند اثر ترکیبات را با دقت بیشتری بررسی کنند؛ از جمله بررسی تغییرات ژنی، اندازهگیری فعالیت پروتئینهای تنظیمکننده سلول، بررسی عملکرد میتوکندری، مطالعه چرخه سلولی و مقایسه اثر ترکیبات خالص با عصاره کامل اسپیرولینا. مرورهای علمی نیز بر اهمیت شناخت دقیق ترکیبات، روش استخراج، مقدار ماده فعال و نحوه جذب آن در بدن تأکید دارند. [1–4]
نکات مهم درباره مصرف اسپیرولینا
اسپیرولینا یک ماده غذایی با ترکیبات متنوع است و میتواند در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل مورد استفاده قرار گیرد. افرادی که به سرطان مبتلا هستند یا داروهای تخصصی مصرف میکنند، بهتر است پیش از اضافه کردن هر مکمل جدید به برنامه غذایی خود با پزشک معالج مشورت کنند. اگر میخواهید با مقدار مصرف، زمان مناسب و روش استفاده از اسپیرولینا آشنا شوید، راهنمای روش صحیح مصرف اسپیرولینا را ببینید.
- نوع محصول و ترکیبات درجشده روی برچسب آن را بررسی کنید.
- به کیفیت تولید و کنترل آلودگی مواد اولیه توجه داشته باشید.
- اگر تحت درمان دارویی هستید، نام مکمل و مقدار مصرف آن را به پزشک اطلاع دهید.
- مکملهای غذایی را جایگزین دارو یا برنامه درمانی تجویزشده نکنید.
- در صورت بروز واکنش حساسیتی یا ناراحتی پس از مصرف، موضوع را با پزشک مطرح کنید.
پرسشهای متداول
فایکوسیانین اسپیرولینا چیست؟
فایکوسیانین یک رنگدانه پروتئینی آبیرنگ در اسپیرولینا است که به دلیل ویژگیهای آنتیاکسیدانی و فعالیتهای زیستی مختلف در پژوهشهای علمی بررسی میشود.
چرا فایکوسیانین در پژوهشهای سرطان مورد توجه قرار گرفته است؟
زیرا در برخی مطالعات آزمایشگاهی، این ترکیب با تغییر در تکثیر سلولی، چرخه تقسیم سلول و نشانههای آپوپتوز همراه بوده است. پژوهشگران در حال بررسی مسیرهای زیستی مرتبط با این اثرات هستند.
فایکوسیانین روی چه انواعی از سلولهای سرطانی بررسی شده است؟
در پژوهشهای منتشرشده، ردههای سلولی مرتبط با سرطان کبد، دهانه رحم، تخمدان، پانکراس، ریه، روده بزرگ و پستان بررسی شدهاند. همچنین مطالعاتی درباره کاربردهای فوتودینامیک رنگدانههای همخانواده فایکوسیانین انجام شده است.
آیا فایکوسیانین و پودر اسپیرولینا یکسان هستند؟
خیر. پودر اسپیرولینا مجموعهای از ترکیبات طبیعی ریزجلبک را در بر دارد، اما فایکوسیانین خالص یا تغلیظشده محصولی است که مقدار بیشتری از رنگدانه آبی در آن متمرکز شده است.
آیا بیماران مبتلا به سرطان میتوانند اسپیرولینا مصرف کنند؟
شرایط بیماران، نوع درمان و داروهای مصرفی متفاوت است. به همین دلیل، تصمیم درباره مصرف اسپیرولینا باید با هماهنگی پزشک معالج انجام شود.
آیا اسپیرولینا میتواند جایگزین درمانهای رایج سرطان شود؟
اسپیرولینا یک ماده غذایی و مکمل تغذیهای است و نباید جایگزین جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا داروهای تجویزشده شود.
جمعبندی
فایکوسیانین یکی از ترکیبات شاخص اسپیرولینا است که به دلیل ویژگیهای آنتیاکسیدانی و فعالیتهای زیستی خود در پژوهشهای مختلف مورد توجه قرار گرفته است.
مطالعات آزمایشگاهی درباره سلولهای سرطان کبد، دهانه رحم، تخمدان، پانکراس، ریه، روده بزرگ و پستان نشان دادهاند که فایکوسیانین و برخی عصارههای اسپیرولینا میتوانند بر مسیرهای مرتبط با رشد، تقسیم و بقای سلول اثر بگذارند.
بررسی آپوپتوز، فعالیت میتوکندری، چرخه سلولی و مسیرهای پیامرسانی از مهمترین موضوعات این تحقیقات هستند. همچنین یک مطالعه انسانی، مصرف اسپیرولینا را در کنار شیمیدرمانی از نظر برخی شاخصهای خونی و ایمنی بررسی کرده است. برای آشنایی بیشتر با پژوهشهای مربوط به ترکیبات اسپیرولینا و عملکرد سیستم ایمنی، مقاله اسپیرولینا و سیستم ایمنی بدن را نیز مطالعه کنید.
این مجموعه پژوهشها فایکوسیانین را به یکی از ترکیبات طبیعی جالب برای تحقیقات زیستپزشکی تبدیل کرده است. شناخت دقیقتر این ترکیب و سایر مواد موجود در اسپیرولینا میتواند به گسترش دانش درباره ریزجلبکها و کاربردهای تغذیهای آنها کمک کند.
اسپیرولینا بهعنوان یک ماده غذایی دارای ترکیبات متنوع، میتواند در چارچوب تغذیه متعادل مورد استفاده قرار گیرد. برای افراد مبتلا به سرطان نیز مصرف هرگونه مکمل باید با توجه به شرایط فرد و هماهنگی با تیم درمان انجام شود.
منابع علمی
مرورهای علمی
- da Silva M.R.O.B. و همکاران. Bioactive Compounds of Arthrospira spp. (Spirulina) with Potential Anticancer Activities: A Systematic Review. ACS Chemical Biology. 2021;16(11):2057–2067. DOI: 10.1021/acschembio.1c00568. PMID: 34597512
- Braune S. و همکاران. Phycocyanin from Arthrospira platensis as Potential Anti-Cancer Drug: Review of In Vitro and In Vivo Studies. Life. 2021;11(2):91. DOI: 10.3390/life11020091. PMID: 33513794
- Jiang L. و همکاران. Phycocyanin: A Potential Drug for Cancer Treatment. Journal of Cancer. 2017. PMID: 29151925
- Therapeutic potential of Phycocyanin in gastrointestinal cancers and related disorders. 2024. PMID: 38874869
مطالعات آزمایشگاهی
- Roy K.R. و همکاران. Alteration of mitochondrial membrane potential by Spirulina platensis C-phycocyanin induces apoptosis in the doxorubicin-resistant human hepatocellular-carcinoma cell line HepG2. Biotechnology and Applied Biochemistry. 2007;47(Pt 3):159–167. DOI: 10.1042/BA20060206. PMID: 17274761
- Basha O.M. و همکاران. C-Phycocyanin inhibits cell proliferation and may induce apoptosis in human HepG2 cells. Egyptian Journal of Immunology. 2008;15(2):161–167. PMID: 20306699
- Li B. و همکاران. Molecular immune mechanism of C-phycocyanin from Spirulina platensis induces apoptosis in HeLa cells in vitro. Biotechnology and Applied Biochemistry. 2006;43(Pt 3):155–164. DOI: 10.1042/BA20050142. PMID: 16316316
- Pan R. و همکاران. Spirulina phycocyanin induces differential protein expression and apoptosis in SKOV-3 cells. International Journal of Biological Macromolecules. 2015;81:951–959. DOI: 10.1016/j.ijbiomac.2015.09.039. PMID: 26410814
- Phycocyanin Inhibits Tumorigenic Potential of Pancreatic Cancer Cells: Role of Apoptosis and Autophagy. 2016. PMID: 27694919
- Chaowen H. و همکاران. C-Phycocyanin Suppresses Cell Proliferation and Promotes Apoptosis by Regulating the AMPK Pathway in NCL-H292 Non-Small Cell Lung Cancer Cells. Folia Biologica. 2022;68(1):16–24. DOI: 10.14712/fb2022068010016. PMID: 36201854
- Lu W. و همکاران. Induction of apoptosis in human colon carcinoma COLO 205 cells by the recombinant α subunit of C-phycocyanin. Biotechnology Letters. 2011;33(3):637–644. DOI: 10.1007/s10529-010-0464-9. PMID: 21072562
- Apoptotic and Anti-Proliferative Potential of Spirulina platensis Methanolic Extract Against the Human Breast Cancer Cell Line MDA-MB-231: A Step Towards Functional Cancer Therapy. 2026. PMID: 41833021
- Wang C.Y. و همکاران. Photosensitization of phycocyanin extracted from Microcystis in human hepatocellular carcinoma cells: implication of mitochondria-dependent apoptosis. Journal of Photochemistry and Photobiology B. 2012;117:70–79. DOI: 10.1016/j.jphotobiol.2012.09.001. PMID: 23079540
مطالعه انسانی و پژوهشهای حیوانی و تکمیلی
- Ge Y. و همکاران. The efficacy of dietary Spirulina as an adjunct to chemotherapy to improve immune function and reduce myelosuppression in patients with malignant tumors. Translational Cancer Research. 2019;8(4):1065–1073. DOI: 10.21037/tcr.2019.06.13. PMID: 35116849
- Evaluating Anticancer and Immunomodulatory Effects of Spirulina (Arthrospira) platensis and Gamma-Tocotrienol Supplementation in a Syngeneic Mouse Model of Breast Cancer. 2021. PMID: 34371830
- Arthrospira (Spirulina) platensis feeding reduces the early stage of chemically induced rat colon carcinogenesis. PMID: 35506448
- Spirulina and Its Bioactive Compounds as Multi-Target Anticancer Agents: Mechanisms, Immune Modulation, and Translational Potential. 2026. PMID: 42029613
توضیح درباره نوع منابع: منابع ۵ تا ۱۳ عمدتاً مطالعات آزمایشگاهیاند؛ منابع ۱۵ و ۱۶ حیوانیاند؛ منابع ۱ تا ۴ و ۱۷ مرور علمی هستند؛ منبع ۱۴ مطالعه انسانی درباره مصرف اسپیرولینا در کنار شیمیدرمانی است. منبع ۱۳ نیز یک مطالعه فوتودینامیک با فایکوسیانین استخراجشده از Microcystis است، نه اسپیرولینا.

