موضوع پژوهش: بررسی اثر عصاره آبی اسپیرولینا بر سلولهای کشنده طبیعی (NK) و تولید اینترفرون گاما
آیا مصرف اسپیرولینا میتواند بر عملکرد برخی سلولهای دفاعی بدن تأثیر بگذارد؟ پژوهشگران ژاپنی در یک مطالعه انسانی، اثر مصرف خوراکی عصاره آبی اسپیرولینا را بر فعالیت سلولهای ایمنی بررسی کردند.
این پژوهش که در سال ۲۰۰۲ در مجله International Immunopharmacology منتشر شد، بر سلولهای کشنده طبیعی یا NK و تولید یک پیامرسان مهم سیستم ایمنی به نام اینترفرون گاما تمرکز داشت.
نتایج نشان داد پس از مصرف عصاره اسپیرولینا، در بیش از نیمی از افراد مورد بررسی برخی عملکردهای مرتبط با سلولهای NK افزایش یافت. بااینحال، این مطالعه مقدماتی بود و نمیتوان از آن نتیجه گرفت که اسپیرولینا از عفونتها پیشگیری میکند یا سیستم ایمنی همه افراد را تقویت میکند.
معرفی پژوهش علمی
عنوان اصلی مقاله:
Activation of the human innate immune system by Spirulina: augmentation of interferon production and NK cytotoxicity by oral administration of hot water extract of Spirulina platensis
مشخصات پژوهش
- پژوهشگر اول: Tomohiro Hirahashi
- سایر پژوهشگران: Misako Matsumoto، Kaoru Hazeki، Yoshiko Saeki، Michio Ui و Tsukasa Seya
- محل انجام پژوهش: مرکز پزشکی اوزاکا برای سرطان و بیماریهای قلبیعروقی، ژاپن
- مجله: International Immunopharmacology
- سال انتشار: ۲۰۰۲؛ جلد ۲، شماره ۴، صفحات ۴۲۳ تا ۴۳۴
- شناسه PubMed: 11962722
- DOI: 10.1016/S1567-5769(01)00166-7
هدف پژوهش چه بود؟
سیستم ایمنی ذاتی یکی از نخستین خطوط دفاعی بدن در برابر عوامل بیگانه است. سلولهای کشنده طبیعی یا NK یکی از اجزای این سیستم هستند و در شناسایی و از بین بردن برخی سلولهای آلوده یا غیرطبیعی نقش دارند.
پژوهشگران میخواستند بررسی کنند آیا مصرف خوراکی عصاره آبی اسپیرولینا میتواند فعالیت سلولهای NK و تولید اینترفرون گاما را در انسان تغییر دهد یا خیر.
اینترفرون گاما یا IFN-γ یک پیامرسان ایمنی است که در هماهنگی پاسخ ایمنی سلولی نقش دارد.
روش انجام مطالعه
شرکتکنندگان چه کسانی بودند؟
در این پژوهش ۱۲ مرد سالم در محدوده سنی ۴۰ تا ۶۵ سال شرکت کردند. پژوهشگران نمونههای خون شرکتکنندگان را پیش از شروع مصرف عصاره اسپیرولینا و در زمانهای مختلف پس از شروع مصرف بررسی کردند.
چه نوع اسپیرولینایی مصرف شد؟
ماده مورد استفاده، عصاره محلول در آب گرم از اسپیرولینا با نام علمی Spirulina platensis بود. برای تهیه عصاره، پودر اسپیرولینا در آب و تحت شرایط حرارتی مشخص استخراج شد و بخش محلول آن برای مصرف خوراکی آماده شد.
شرکتکنندگان روزانه ۵۰ میلیلیتر از این عصاره را مصرف کردند.
مقدار ۵۰ میلیلیتر، حجم عصاره مصرفشده در این پژوهش است؛ نه مقدار ۵۰ میلیلیتر پودر اسپیرولینا. همچنین مقاله این مقدار را بهعنوان دوز عمومی یا توصیه مصرف برای محصولات دیگر معرفی نمیکند.
نمونهگیری و بررسی سلولهای ایمنی
نمونههای خون پیش از شروع مداخله و در هفتههای اول، دوم، چهارم و هشتم پس از شروع مصرف جمعآوری شدند. پژوهشگران سلولهای تکهستهای خون محیطی را جدا کردند و فعالیت آنها را در شرایط آزمایشگاهی بررسی کردند.
برای ارزیابی پاسخ ایمنی، تولید اینترفرون گاما در پاسخ به پیامرسانهای ایمنی IL-12 و IL-18، عملکرد سلولهای NK، توانایی آنها برای از بین بردن سلولهای هدف و تولید برخی پیامرسانهای ایمنی بررسی شد.
نتایج پژوهش درباره سلولهای NK چه بود؟
افزایش تولید اینترفرون گاما
یکی از یافتههای مهم پژوهش، افزایش توانایی برخی سلولهای NK برای تولید اینترفرون گاما پس از مصرف عصاره اسپیرولینا بود. پژوهشگران گزارش کردند که عملکردهای مرتبط با سلولهای NK، از جمله تولید IFN-γ و فعالیت تخریبی سلولی، در بیش از نیمی از افراد مورد بررسی افزایش یافت.
این پاسخ در همه شرکتکنندگان یکسان نبود و تفاوتهای فردی مشاهده شد.
نقش IL-12 و IL-18 در پاسخ ایمنی
پژوهشگران دریافتند تولید اینترفرون گاما توسط سلولهای NK به حضور دو پیامرسان ایمنی، یعنی IL-12 و IL-18، وابسته است. در آزمایشهای انجامشده، ترکیب این دو پیامرسان توانست تولید IFN-γ را در سلولهای گرفتهشده از افراد مصرفکننده عصاره اسپیرولینا تحریک کند.
این یافته نشان میدهد که پاسخ مشاهدهشده به تعامل میان سلولهای ایمنی و پیامرسانهای سلولی وابسته بوده است.
بررسی فعالیت تخریبی سلولهای NK
برای بررسی توانایی سلولهای NK در از بین بردن سلولهای هدف، پژوهشگران از سلولهای آزمایشگاهی K562 استفاده کردند. در این آزمایش، فعالیت تخریبی سلولهای NK در نمونههای خون چهار داوطلب بررسی شد.
افزایش فعالیت تخریبی در دو مورد مشاهده شد؛ در دو مورد دیگر افزایش قابلتوجهی دیده نشد. بنابراین، پاسخ سلولهای NK در این بخش از مطالعه نیز یکسان نبود.
آیا اسپیرولینا بر سایر سلولهای ایمنی هم اثر گذاشت؟
پژوهشگران علاوه بر سلولهای NK، برخی سلولهای دیگر مانند لنفوسیتهای T و سلولهای تکهستهای خون محیطی را نیز بررسی کردند. نتایج نشان داد پاسخ سلولهای مختلف یکسان نبود. در آزمایشهای مربوط به تولید اینترفرون گاما، سلولهای NK نقش اصلی را داشتند و پاسخ سلولهای CD4 و CD8 در بسیاری از آزمایشها محدودتر بود.
همچنین پس از مصرف عصاره، تولید زیرواحد IL-12 p40 در پاسخ به تحریک آزمایشگاهی با اجزای دیواره سلولی BCG افزایش یافت. این نتیجه بهعنوان نشانهای از تغییر احتمالی پاسخ برخی سلولهای مرتبط با ایمنی ذاتی مطرح شد؛ اما به معنای اثبات افزایش عمومی ایمنی بدن نیست.
سازوکار احتمالی اثر اسپیرولینا
پژوهشگران بر اساس نتایج خود مطرح کردند که ترکیبات محلول در آب اسپیرولینا ممکن است بر سلولهای رده میلوئیدی، مانند مونوسیتها، و بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم بر سلولهای NK اثر بگذارند.
یکی از مسیرهای مورد بحث، ارتباط با گیرندههای شبه تول یا TLR است. این گیرندهها در شناسایی برخی اجزای میکروبی و تنظیم پاسخ ایمنی ذاتی نقش دارند.
بااینحال، پژوهشگران تأکید کردند که ترکیبات دقیق مسئول این اثر و میزان جذب آنها در بدن هنوز بهطور کامل مشخص نشده بود. بنابراین، این سازوکارها در حد فرضیههای پیشنهادی بر اساس یافتههای مطالعه باقی میمانند.
محدودیتهای پژوهش
تعداد کم شرکتکنندگان
این پژوهش تنها ۱۲ داوطلب مرد سالم را شامل میشد. چنین نمونه کوچکی برای نتیجهگیری درباره جمعیت عمومی کافی نیست.
نبود گروه کنترل موازی
مطالعه بر اساس مقایسه نمونههای خون افراد پیش و پس از مصرف عصاره انجام شد و یک کارآزمایی تصادفیسازیشده با گروه دارونمای موازی نبود. در نتیجه، نمیتوان تمام تغییرات مشاهدهشده را با قطعیت به مصرف اسپیرولینا نسبت داد.
محدود بودن جمعیت مورد مطالعه
شرکتکنندگان مردان سالم ۴۰ تا ۶۵ ساله بودند. بنابراین، نتایج لزوماً درباره زنان، کودکان، سالمندان خارج از این محدوده یا افراد مبتلا به بیماریهای مختلف صدق نمیکند.
استفاده از عصاره خاص اسپیرولینا
ماده مصرفشده عصاره آبی و فرآوریشده اسپیرولینا بود. ترکیب این عصاره الزاماً با پودر کامل، کپسول یا سایر فرآوردههای اسپیرولینا یکسان نیست.
بررسی شاخصهای آزمایشگاهی بهجای پیامدهای بالینی
این مطالعه فعالیت سلولهای ایمنی را بررسی کرد؛ نه تعداد عفونتها، شدت بیماریهای عفونی، مدت بهبودی یا میزان بستریشدن افراد. ازاینرو، نمیتوان بر اساس آن ادعا کرد مصرف اسپیرولینا از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا سایر عفونتها پیشگیری میکند.
جمعبندی پژوهش
در پژوهشی انسانی که در سال ۲۰۰۲ منتشر شد، مصرف روزانه ۵۰ میلیلیتر عصاره آبی اسپیرولینا در ۱۲ مرد سالم بررسی شد. پژوهشگران پس از مصرف عصاره، افزایش برخی عملکردهای مرتبط با سلولهای کشنده طبیعی یا NK و تولید اینترفرون گاما را در بیش از نیمی از افراد گزارش کردند. بااینحال، پاسخها در همه افراد یکسان نبود و افزایش فعالیت تخریبی سلولهای NK در بررسی چهار داوطلب، فقط در دو مورد مشاهده شد.
این مطالعه یک یافته مقدماتی درباره ارتباط اسپیرولینا با برخی عملکردهای ایمنی ذاتی ارائه میکند؛ اما برای اثبات اثر آن بر پیشگیری از عفونت یا تقویت عمومی سیستم ایمنی، به کارآزماییهای بالینی بزرگتر و دقیقتر نیاز است.
Hirahashi T, Matsumoto M, Hazeki K, Saeki Y, Ui M, Seya T.
Activation of the human innate immune system by Spirulina: augmentation of interferon production and NK cytotoxicity by oral administration of hot water extract of Spirulina platensis.
International Immunopharmacology. 2002;2(4):423–434.
PMID: 11962722
DOI: 10.1016/S1567-5769(01)00166-7
یادداشت علمی: این مطلب گزارشی آموزشی از یک پژوهش منتشرشده است و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه پزشکی نیست.

